Pas nisjes së luftimeve në Rripin e Gazës dhe shqetësimeve për shkeljen e të drejtave të njeriut, mjaft institucione të arsimit të lartë në Evropë njoftuan synimin për të pezulluar bashkëpunimin me partnerët akademikë izraelitë. Mirëpo, një hetim i gjerë gazetaresk zbulon se përpjekjet e tyre po bllokohen sistematikisht përmes një offensive të mirëmenduar ligjore e diplomatike, e cila mbështetet nga fondet shtetërore të Izraelit.
Në qendër të këtij rrjeti qëndron Shoqata e Drejtuesve të Universiteteve Izraelite (VERA), e cila përfaqëson nëntë institucionet kryesore kërkimore të vendit. Gjatë dy viteve të fundit, VERA ka alokuar më shumë se 800,000 dollarë për mbrojtje ligjore. Paralelisht, Këshilli Izraelit për Arsimin e Lartë ka parashikuar një buxhet prej 6 milionë shekelësh (rreth 1.7 milionë euro) për vitin 2026, me synim krijimin e një zyre të posaçme për të parandaluar bojkotin akademik në Evropën Perëndimore.
Padi gjyqësore dhe paralajmërime ndaj me universiteteve evropiane
Përpjekjet e Universitetit të Ghentit në Belgjikë për t'u tërhequr nga projekti 'Osteonet' dhe pesë projekte të tjera të programit kërkimor të BE-së, 'Horizon Europe' (i cili ka një fond total prej 95 miliardë eurosh), u përballën me reagimin e menjëhershëm të firmës ligjore 'Kesher' nga Brukseli. Zyra ligjore, e angazhuar nga Universiteti i Tel Avivit dhe Instituti i Shkencave Weizmann, argumentoi përmes shresave zyrtare se përjashtimi i partnerëve izraelitë mbi baza etike apo të të drejtave të njeriut nuk ka bazë ligjore.
Në Spanjë, Universiteti i Granadës është përfshirë në një betejë dyvjeçare gjyqësore me organizatën lobuese ACOM. Kjo e fundit ka paditur tetë universitete spanjolle me pretendimin se ndërprerja e marrëdhënieve përbën diskriminim, ndërsa çështja tashmë pritet të shqyrtohet nga Gjykata e Lartë e Spanjës. Ngjashëm, në universitetin La Sorbonne në Paris, mocionet për ndërprerjen e bashkëpunimit u hodhën poshtë radhazi, ndërsa dokumentet e brendshme flasin për bashkëpunim me diplomacinë izraelite dhe figura politike vendase, ndonëse drejtuesit e universitetit dhe ambasada izraelite i kanë mohuar zyrtarisht këto kontakte.
Baza ligjore e Komisionit Evropian dhe debati për Rusinë
Pavarësisht masave detyruese dhe fletëarresteve të nxjerra nga Gjykata Penale Ndërkombëtare për krerët izraelitë, Komisioni Evropian ka mbajtur një qëndrim mbrojtës ndaj institucioneve kërkimore nga Izraeli. Ish-komisionerja për Kërkimin, Iliana Ivanova, si dhe pasuesja e saj Ekaterina Zaharieva, kanë konfirmuar se pezullimi vetëm për shkak të kombësisë ose veprimeve të shtetit të Izraelit përbën diskriminim të ndaluar nga marrëveshjet dypalëshe.
Kjo linjë ka nxitur reagime nga ekspertët e të drejtave të njeriut. Profesori Yiorgos Vassalos nga Universiteti i Lirë i Brukselit vë në dukje se BE-ja pezulloi dhjetëra projekte ruse brenda pak ditësh nga nisja e sulmit në Ukrainë në vitin 2022, pa pritur pezullimin e marrëveshjeve të përgjithshme kuadër. Sidoqoftë, përfaqësuesit e Komisionit i kanë hedhur poshtë krahasimet me rastin e Rusisë, duke insistuar se çdo kërkesë për anulim projekti shqyrtohet në mënyrë individuale.
Negociatat për programin e ardhshëm kërkimor
Ndërsa në Bruksel po hartohen rregullat për programin pasardhës Horizon Europe për periudhën 2028–2034, disa eurodeputetë, përfshirë raporteren Lina Galvez, po kërkojnë që Neni 14 mbi parimet etike të bëhet kusht paraprak për pjesëmarrje. Ky ndryshim do të mundësonte skualifikimin e menjëhershëm të shteteve që shkelin të drejtën ndërkombëtare. Nga ana tjetër, përfaqësuesit e lobit akademik izraelit i shohin këto negociata si sfidën më kritike, pasi përjashtimi nga fondet evropiane do të shkëpuste shkencëtarët e tyre nga partneritetet më të avancuara në botë.
Një hulumtim nga Investigate Europe dhe Reporters United zbulon se si një rrjet i organizuar, përfshirë shoqatën VERA me financim 1.7 milionë euro nga shteti izraelit dhe firmën ligjore Kesher, po pengon universitetet evropiane si Ghent, La Sorbonne dhe Granada të ndërpresin lidhjet me Izraelin. Me mbi 800,000 dollarë të shpenzuar për padi e presion ligjor, këto grupe mbrojnë pjesëmarrjen në programin 95 miliardë eurosh Horizon Europe. Pavarësisht gjetjeve të Gjygjit Ndërkombëtar të Drejtësisë dhe fletëarresteve të GJND-së për sulmet në Gaza, Komisioni Evropian përmes komisionereve Iliana Ivanova e Ekaterina Zaharieva ka refuzuar përjashtimin e institucioneve izraelite, ndërsa grupi lobues ACOM e ka çuar betejën në Gjykatën e Lartë spanjolle.
